» About Nabarralde

» Subscription

» Map of Navarre

» About Navarre
   History
   Language & Culture
   Adm/Territorial Division

» Navarre papers
   Environment
   History
   Identity
   Patrimony
   Roads
   Sovereignty
   Society
   Symbols
   Women

» Programs
   Special events
   Talks
   Newsletter/Magazine
   Articles distributed
   Content creators

» NA-leku

» Store

» Contact us

Nafarroa esker oneko Jimeno Juriorekin

Tomas Urzainqui Mina. Historialaria

Nafarroa doluz dago. Jose Maria Jimeno Jurio herri baten arima biltzen duten gizaki horietako bat da. Hori badakite nafarrek, bai eta errealitatean, gaiztakeriaz, hura menderatu ahal izateko, egiazko Nafarroa ukatzen dutenek ere. Gizarte honek, oraindik zailtasun izugarri handiekin, bere buruari buruzko egia jakin nahi du, eta lortzen ari da, bere erraietan sartzea lortu duenaren lan itzelari esker, zer gertatu den, zer eta nolakoa den argitu duelako, eta hala, engainuz galdutako memoria berreskuratzen ari da. Egun, hari esker, benetako Nafarroa egoera hobean dago alegiazko iruzurra haizatzeko, amesgaiztoa den aldetik jadanik mozorrorik gabe gelditu delako.

Haren ardura intelektual sutsuak eta ikasteko zuen irrika ikaragarriak ‹laster haren jakinduria entziklopedikoa izaterainokoa‹, nafarren esku utzi dute, orain arte inork egin ez bezala, beren ondarearen aberastasun eta aniztasuna. Begirunez jokatu zuen guztiekin, hainbatek berarekin batere tolerantziarik gabe jokatu arren. Nazio honetako seme-alabarik ospetsuenen zerrendan dago Jose Moret Mendi, Arnald Oihenart, Arturo Kanpion eta Jose Mª Lakarrarekin batera, eta guztiok jadanik gure argia dira, Nafarroako memoria historikoa, indarrez ezkutatzen ahalegintzen diren arren, berreskuratzeko egin duten lanagatik.

Haren Onomasticon Vasconiae nahikoa eta aski izango litzateke ohorezko aipatu zerrenda horretan agertzeko. Izan ere, Iruñerriko toponimia guztiari buruz egindako ikerketa sakon eta, batez ere, metodiko bat da, Euskaltzaindiak jadanik hainbat monografiatan argitaratua ‹besteak beste, Zizur, Galar, Oltza, Itza, Antsoaingo zendeak; Elortz eta Eguesko ibarrak; Burlata‹, hirurogeitik gora liburukitan, hark arreta handiz eta zehatz zuzenduta. Lehen ondorio zientifikoa da euskara Iruñeko, Iruñerri osoko, Nafarroa guztiko berezko hizkuntza dela. Nafarroako herrietako euskal izendegia haren lana da, hala nola Navarra, historia del euskera eta Historia de Pamplona y de sus lenguas.

1970. urtean, Nafarroako Museoaren sarreran, Etniker taldearen bilera batera sartzear geundela ‹Jose Migel Barandiaranek sortu zuen taldea, informazio etnografikoa berak prestatutako inkesta baten arabera sistematikoki biltzeko‹, Jose Mª Jimeno Juriok «goazen, ea zer dioten euskaltzale hauek» esan zidan, Jose Migel Barandiarani eta Jose Mª Satrustegiri amultsuki zuzenduta, Museoko atean bertan baitzeuden. Errege Jauregia ikusita, aurrean baitzegoen, Jose Migel Barandiaranek esan zuen bere herrian ere, Ataunen, bazegoela nafar gaztelu bat. Hogeita lau urte geroago, Jose Mª Jimeno Juriorekin batera joan nintzen Vianako Printzea Erakundera, Iruñeko Errege Jauregiaren monumentu- eta ondare-balio historiko izugarri handiari buruzko txosten bat emateko, eta haren eraispena galaraztea galdegiteko erakundea orduan zuzentzen zuenari, Javier Zubiaurri. Ikaragarria izan zen Jose Mariaren eta nire desengainua, Nafarroako aipatu monumentu enblematiko haren aurka handik gutxira egindako erasoan izandako jarrera etorkorra ‹aldekoa ez izateagatik‹ ikusita.

Urtebete geroago, Iruñeko hirigune historikoko galtzada-harrizko zoladura eta zoru tradizionaleko eta urbanizazio historikoko elementuak kentzeko arriskua ikusita, Jose Mª herri mugimenduarekin batera manifestatu zen. Ondarearen espoliazio hark, lehenago Errege Jauregian eta geroago Gazteluko plazan egindakoek bezala, Nafarroako gizartea berriz ere babesik gabe utzi zuen.

1982an, Amaiur liburuaren bitartez ‹berak argitaratua‹, Nafarroaren independentzia leku hartan aldeztu zutenen omenez diputazioek 1922an jaso zuten monumentua berreraiki ondoren egindako inaugurazioan esku hartu zuen.

Ondare etnografikoak asko zor dio Jimeno Juriori, Barandiaranen irakaspenei jarraikiz ikerketa sistematikoa egin zuelako ezin konta ahal herritan, bere herritik hasita ‹Artaxoa‹. Folklore navarro de las distintas estaciones. El calendario festivo. Vocabulario histórico. Al airico de la tierra. Tipos de la tierra. San Miguel in Excelsis. Brujería antigua, moderna y contemporánea. Danzas. Carnavales.

Iturri dokumentalen ondare esparruan, Artaxoako eta beste herri batzuetako Erdi Aroko dokumentuekin egindako bilduma eta errege-kartularioena ‹Vianako Printzean argitaratu ziren‹, hala nola Eusko Ikaskuntzaren Fuentes Documentales eta beste asko, artxiboetan bildutako dokumentuak azalduz joan ziren, haien edukia guztien eskura jartzearren, Arturo Kanpionek euskariana direlakoetan, Jose Mª Lakarrak edo Jose Goñi Gaztanbidek elizaren historian egin zuten bezala. Haren erudizioaren ondorioz, zenbait entziklopedia, hiztegi, egutegi, almanaka, atlas eta gidatan eta ezin konta ahal hitzaurretan laguntza eskatu zioten haietan hainbat sarrera idatz zitzan.

1973an, San Pedro liburutegiko zuzendaria zela, zein Iruñeko Kutxarena ‹Caja de Ahorros Municipal de Pamplonarena‹ baitzen ‹Miguel Javier Urmeneta zen garai hartan hartako zuzendaria‹, Historia de Pamplona argitaratu zuen, Iruñearen historiaz titulu hori merezi duen egindako lehendabiziko lana. Haren argitalpenean ez zen arazorik falta izan, eta izandakoak garai hartako giro soziopolitikoaren guztiz adierazgarri izan ziren: Kutxako Administrazio Kontseilua, non Pedro Alfaro elizgizona baitzegoen, aurka agertu zen, ez zuelako begi onez ikusten hirian kristautasunak izandako hastapenez eta teokraziak luzaroan izandako nagusitasunaz liburuan esaten zena.

Egun batean San Pedro liburutegian nengoela, Jimeno Juriok Jaime Ignacio del Burgoren bisita izan zuen. Horren aita Diputazioak herri kulturari lotutako gaietarako zuen bildumaren zuzendaria zen, eta Jimeno Juriok bildumako 45 zenbaki eginak zituen. Batak zein besteak ausarkeria maltzurrarekin esaten zioten ez zeudela pozik egia, Nafarroaren ezkutuko genozidioa, oraindik oraingo historia eta euskal kultura ikertzeko eta zabaltzeko hartua zuen bidearekin.

1977an, bere jakinduria akademikoki egiaztatu nahi izan zuen, baina Unibertsitateak ez zuen onartu arrazoi ideologikoengatik. Historiaren manipulatzaileek ezin gaindituzko beldurra zioten ordurako Nafarroako kulturan parekorik ez zuenari.

Jose Maria Jimeno Juriok zeregin erabakigarria bete zuen 1978tik aurrera Eusko Ikaskuntza frankismo garaiko etenaldi luzearen ondoren berriz jardunean hasi zenean. Erakunde horretako presidenteordea izan zen hainbat urtetan Nafarroaren izenean, eta, bere gizatasun eta ahaleginari esker, erakundea berriz jardunean hastea eta presente egotea lortu zuen, ezin konta ahal oztopo jartzen zizkioten arren, batez ere Iruñean kokatutako botere politiko eta faktikoek.

Benetako jakintsuak bezala apal eta xumea izandako nafar handi honek badu beste meritu bat, aurrekoak bezain handia. Bere ikerketa lanarekin eta aurkitzen zuen guztia argi eta garbi komunikatzeko zereginarekin batera, horrek guztiak arreta osoa eskatzen zion arren, bestelakoetan ere jardun behar izan zuen bizi ahal izateko, betiere apaltasunez bizi ere. Berak autofinantzatu eta autoliberatu behar izan zuen, ez baitzuen diru askorik izan, eta Botereak, hondar batzuk izan ezik, ez ziolako saririk eman, mesederik egin. Elenak eta Roldanek elkartasunik sendo eta esker onekoena merezi dute, Maisuaren lekuko eta konplize hurbilenak izateagatik.

Nafarroak zor bat du Jimeno Juriorekin, eta dudarik ez dugu lehenago edo beranduago kitatuko dela. Baina, bitartean, gure gizarte osoak ­gutxiago batzuek­ bere merituak aitortzen dizkio, bihotz-bihotzez, esker onez, ezin neurtuzko ekarpenak egin dituelako iragana eta oraina bera ere ezagutzeko.

Egunkaria, 2002 urria 6