» About Nabarralde

» Subscription

» Map of Navarre

» About Navarre
   History
   Language & Culture
   Adm/Territorial Division

» Navarre papers
   Environment
   History
   Identity
   Patrimony
   Roads
   Sovereignty
   Society
   Symbols
   Women

» Programs
   Special events
   Talks
   Newsletter/Magazine
   Articles distributed
   Content creators

» NA-leku

» Store

» Contact us

Jose María Satrustegiri

Erlantz Urtasun Antzano (Historialaria) NABARRALDEren izenean

Duela urte guti grabagailu baten aitzinean aitortu zenuenez, ihauteria guziz aldatu dela erraiten ahal da. Horrela, zure ustez gakoa hau litzateke: lehen jendeak ez zuen egunero mozorratu behar, norbera zena izkutatzeko. Garai hartan ihauteri egunetan jendea mozorratzen zen, bertze nortasun batez jantziz, era erritual batean, antza. Egun, berriz, jendea mozorraturik bizi dela dirudi, hau da, pertsonek duten benetako nortasuna ez dute agerian jartzen. Horren arrazoina gizarteak ezarririko kontrola litzateke. Ideia horren arabera, ihauteri egunetan jendeak benetan duen nortasuna azalaraziko luke, maskarak ematen omen dion babespean.

Hitz batez, hau egia balitz ihauterietan gertatzen zena behetik gora aldatu dela baiezta genezake, lehenagoko eta gaurko zentzua, nolabait, aurkakoak bailirateke. Dena den, ihauteriak naizoartekoak dira, "herri bakoitzak, noski, ihauteriak egiten ditu bere nortasunarekin, bere hizkuntzarekin. Ihauterien berezitasuna da, beti aldakorra baita urteko edo une hartako arazo bat. Beti salaketa bat izan da ihauteria". Eta, hemen, nafarron hizkuntzaz apaindurik.

Horregatik, apika, duela urtebete inguru lagun batzuekin harremanetan jarri eta erdaraz bizi den Iruñerriko hirixka batean, Noainen, hitzaldia eman zenuen. Nafar Legebiltzarrean nagusitasun osoa duten UPN eta PSN alderdiek ez dute bertako eskolan euskaraz ikasten uzten. Beraz, ahal dutenek kotxez edota autobusez eramaiten dituzte umeak ikastola hurbilenerat. Noainerat joan zinen, eta han, horren nekaturik zegoen koadrilatto baten erdian ihauteriaz zenekiena azaldu zenuen. Ortziral gauean. Zure asteburuaren zatirik handiena horretan eman zenuen. Hirurogeita hamar urte igarota. Dohainik, jakina.

1936 eta gero, jendea arimarik gabe geratu zela adierazi zenidan elkartu ginen bertze behin batean. Dena galdurik omen zegoen. Itxaropenik gabe. Gogorrak zure hitzak. Latzak. Garratzak. Hortaz, beharbada, ez zenituen batere gustuko ohiko "kanpainak", eguneroko lana baizik. Eta ironia.

Duela urte batzuk zurekin mintzatu, "koko" izenekoei buruzko iritzia eskatu eta honelakoa ihardetsi zenuen: "Horiek dira euskaraz ez dakitenak. Gure aitak Lizarrakoei deitzen zien". Egun, baina, Lizarra haur nahiz gazte euskaldunez beterik dago. Baita Tutera ere. Hazten ari gara, Satrus. Goraintziak Aingeru Irigarai eta enparauei. Ea bertze munduan "zona no vascófona" ez dagoen. Bertzenaz, badakizu, lanerat!

Nork daki, agian oraindik grabaturik dago gure hondar mezua zure erantzungailuan.

2003 apirila